De belangstelling voor mindfulness op de werkvloer is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen. Maar volgens Janssen et al. mag dat geen reden zijn om mindfulness af te schrijven. Waar mindfulnesstrainingen ooit snel vol zaten, is er tegenwoordig minder animo. We kunnen het ook zien als een uitnodiging om preciezer te onderzoeken wat deze interventies nu daadwerkelijk opleveren, menen de onderzoekers. En dat is wat zij doen in het op Janssens proefschrift gebaseerde artikel ‘Verbeteren van de mentale gezondheid van Nederlandse docenten door mindfulness’.
Werkstress vraagt om meer dan individuele oplossingen
Trainingen in stressmanagement, coaching of mindfulness; op de werkvloer ligt de focus op deze gezondheidsinterventies vaak sterk op het individu. Maar recente wetenschappelijke inzichten laten zien dat dit onvoldoende is. Werkstress ontstaat niet enkel door beperkte copingvaardigheden van werknemers, maar met name ook door hoge werkeisen of gebrekkige energiebronnen in het werk. De eenzijdige focus op het individu, het beperkte bereik en de vaak ontbrekende evaluatie van interventies, en de overschatting van de effecten van mindfulness – laten zien dat er behoefte is aan een meer geïntegreerde, evidence-based benadering van gezondheidsinterventies op het werk.
Onderzoek naar MBSR en een organisatiegerichte interventie
Het onderzoek uit dit artikel richt zich op docenten in het middelbaar beroepsonderwijs (MBO), een beroepsgroep die bekendstaat om de hoge werkdruk. Centraal staat de vraag wat de effecten zijn van een Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR)-training, zowel op zichzelf als in combinatie met een organisatiegerichte gezondheidsinterventie. Daarbij is gekeken naar zaken als mentale gezondheid, werkprestaties, ervaren werkkenmerken en persoonlijke competenties.
Resultaten van MBSR-training
MBSR kan wel degelijk bijdragen aan een betere mentale gezondheid, blijkt uit onderzoek. Deelnemers voelden zich na de training meer mindful en rapporteerden op korte en lange termijn verbeteringen in hun welbevinden. Opvallend is dat deze verbeteringen optraden zonder significante veranderingen in ervaren werkdruk of energiebronnen. De training leek docenten vooral te helpen om mentaal afstand te nemen van hun werk, waardoor psychologische druk in de vrije tijd afnam.
Resultaten van organisatiegerichte interventie
De aanvullende organisatiegerichte interventie liet géén meetbare effecten zien. Volgens de auteurs kan een suboptimale implementatie hiervoor een verklaring zijn. Daarnaast bleek dat juist docenten met de hoogste stressniveaus vaak niet deelnamen aan het onderzoek. Dit zogenoemde Mattheüseffect roept belangrijke vragen op voor HRM-beleid: bereiken interventies wel de medewerkers die ze het meest nodig hebben?
Implicaties voor wetenschap en HRM-praktijk
Mindfulness is geen wondermiddel en zeker geen vervanging voor structurele verbeteringen in het werk, maar het kan zeker een waardevolle bouwsteen zijn binnen duurzaam HRM. Hiervoor is het wél nodig dat deze is ingebed in een bredere evidence-based aanpak van werkstress en mentale gezondheid.
Auteurs
Math Janssen1, Hubert Korzilius2, Beatrice van der Heijden2|3|4|5|6, Yvonne Heerkens1 emeritaat, Pascale Peters7
1 Occupation & Health Research Group, HAN University of Applied Sciences, Nijmegen, the Netherlands
2 Institute for Management Research, Radboud University, Nijmegen, the Netherlands
3 Open University of the Netherlands, Heerlen, the Netherlands
4 Department of Marketing, Innovation and Organisation, Ghent University, Ghent, Belgium
5 University of the Free State Business School, Bloemfontein, South-Africa
6 Kingston University, London, United Kingdom
7 Nyenrode Business Universiteit, Breukelen/Amsterdam, the Netherlands
