In een tijd waarin werknemers steeds vaker wordt voorgehouden dat zij zélf de regie over hun loopbaan moeten nemen, plaatst management- en organisatiedeskundige Claire Schulze Schleithoff daar een belangrijke kanttekening bij.
Haar onderzoek toont aan dat loopbaaneigenaarschap mensen inderdaad richting, autonomie en zingeving kan bieden, maar dat het ook een keerzijde heeft die in het maatschappelijke debat vaak onderbelicht blijft.
Op basis van vier empirische studies onderzocht Schulze Schleithoff hoe mensen omgaan met de onvoorspelbare en soms rommelige realiteit van het werkende leven. Daaruit blijkt dat wie volledige verantwoordelijkheid voelt voor zijn of haar loopbaan, niet alleen de successen als ‘eigen verdienste’ ervaart en moeilijkheden weet te omarmen, maar ook de teleurstellingen zeer persoonlijk neemt, vooral teleurstellingen over zichzelf wanneer het niet lukt om met zulke uitdagingen om te gaan. Wanneer keuzes anders uitpakken dan gehoopt, werk zijn betekenis verliest, of passie dooft en ongezond wordt, kan een ontoereikende reactie leiden tot zelfverwijt en gevoelens die uiteindelijk spijt in de hand werken.
Schulze Schleithoff stelt dat loopbaaneigenaarschap daarmee een dubbel effect heeft. Aan de ene kant helpt het mensen om hun werk als zinvol te ervaren en bewust richting te geven aan hun loopbaan. Aan de andere kant maakt het hen kwetsbaarder wanneer omstandigheden tegenzitten, bijvoorbeeld bij reorganisaties, beperkte doorgroeimogelijkheden of verkeerde keuzes die pas achteraf zichtbaar worden. Zij concludeert dat loopbanen per definitie onvolmaakt zijn en dat juist het leren omgaan met die onvolmaaktheid cruciaal is voor een duurzaam en gezond werkend leven.
Andere manier van denken over werk en loopbanen
Volgens Schulze Schleithoff vraagt dit om een andere manier van denken over werk en loopbanen. Niet alleen individuen, maar ook organisaties, onderwijsinstellingen en beleidsmakers dragen verantwoordelijkheid. Mensen zouden al vroeg moeten leren dat loopbanen zelden lineair verlopen en dat bijsturen, falen en opnieuw beginnen erbij horen. Coaching en loopbaanonderwijs kunnen helpen om realistische verwachtingen te ontwikkelen en eigenaarschap te verbinden aan veerkracht en flexibiliteit.
Ook organisaties spelen een sleutelrol. Door te investeren in open communicatie, psychologische veiligheid en ontwikkelingsmogelijkheden kunnen zij medewerkers ondersteunen bij het nemen van eigenaarschap, zonder dat dit leidt tot overbelasting. Het erkennen van tegenslagen en ruimte bieden voor herstel verkleint volgens het onderzoek de kans op langdurige spijt en burn-out.
Tot slot pleit Schulze Schleithoff voor een bredere maatschappelijke verandering. Door het stigma rond falen te verminderen en moeilijkheden te zien als een normaal onderdeel van leren en groeien, ontstaat ruimte voor sterkere en beter aanpasbare werkenden. Dat is niet alleen in het belang van individuen, maar ook van een arbeidsmarkt waarin duurzame, betekenisvolle loopbanen steeds belangrijker worden.
