Hilversum, 28 augustus, 2026 – Ruim acht op de tien organisaties vinden dat Amerikaanse techbedrijven te veel macht hebben op het gebied van data en AI. 85 procent wil dat Europa daar een sterker front tegenover vormt. Toch heeft slechts 15 procent concrete stappen gezet richting soevereine of Europese infrastructuur en staat het onderwerp bij 42 procent helemaal niet op de agenda. Dat blijkt uit de Data & AI Monitor (2026/2027) Benelux Edition van Xebia en Data Expo.
Het onderzoek peilt onder meer hoe organisaties met data en AI omgaan, inclusief vragen over Shadow AI, agentic AI en digitale soevereiniteit. De resultaten worden tijdens Data Expo in Utrecht gepresenteerd.
Overtuiging zonder uitvoering
De wens om minder afhankelijk te zijn van Amerikaanse technologie klinkt breed, maar de praktijk verandert langzaam. Ruim acht op de tien organisaties noemen zich afhankelijk of zeer afhankelijk van derden voor kritieke AI-infrastructuur. De wens om meer Europese controle botst daarmee met systemen en leveranciers waarop organisaties al dagelijks bouwen.
Adoptie stijgt, waardemeting blijft achter
Zeven op de tien organisaties werken actief met generatieve AI-assistenten. Toch zegt slechts 24 procent de waarde van AI volledig te benutten en te volgen, terwijl een op de vijf helemaal niet meet wat AI zakelijk oplevert. Slechts 6 procent draait AI-toepassingen breed in productie. Experimenteren is dus inmiddels gewoon, maar structureel aantonen wat AI oplevert nog niet.
Kwart heeft AI-agents live
Een kwart van de organisaties heeft minstens één AI-agent in productie of al over meerdere processen opgeschaald. Tegelijk verwacht 44 procent dat AI-agents ertoe leiden dat er minder mensen nodig zijn. De discussie verschuift daarmee naar werk en verantwoordelijkheden.
Vertrouwen blijft het zwakke punt
Slechts 21 procent vertrouwt de output van een AI-model evenveel als het oordeel van een collega. Dat helpt verklaren waarom organisaties terughoudend blijven bij toepassingen waarin AI zwaardere beslissingen ondersteunt.
Shadow AI verschijnt op de agenda
Bijna zeven op de tien organisaties maken zich zorgen over Shadow AI: medewerkers die niet-goedgekeurde AI-tools gebruiken. Heldere en gehandhaafde beleidsregels ontbreken nog vaak. Het gebruik verspreidt zich dus sneller dan het beleid en toezicht eromheen.
Datakwaliteit blijft het grootste obstakel
40 procent noemt datakwaliteit als belangrijkste barrière voor AI-implementatie, gevolgd door security en compliance met 33 procent. De problemen zitten daarmee nog steeds in de basis: zonder betrouwbare data en duidelijke randvoorwaarden blijft opschalen lastig.
Sectoren lopen ver uiteen
Media en telecom loopt voorop in het meten van AI-waarde. In de publieke sector en het onderwijs meet 31 procent de waarde van AI helemaal niet. Ook in de zorg blijft waardemeting achter. Beschikbare technologie vertaalt zich dus niet in iedere sector even snel naar aantoonbare waarde.
Vaardigheden blijven achter bij de ambitie
Veel organisaties erkennen dat AI vaardigheden vraagt die nog niet volledig in huis zijn. Daarmee wordt AI steeds meer een organisatievraag.
Mariam Halfhide, Principal Consultant Data & AI Strategy bij Xebia: “De cijfers wijzen niet op een technologieprobleem, maar op een besturingsprobleem. Experimenteren lukt wel. Het wordt lastig bij eigenaarschap, betrouwbare data, risico en succesmeting. Zolang die vragen openstaan, blijft AI een verzameling losse projecten. Dat beperkte vertrouwen verklaart ook de terughoudendheid bij belangrijke beslissingen.”
“Digitale soevereiniteit is niet alleen een hostingkeuze. Je moet weten waar je data en modellen draaien, welke afhankelijkheden je accepteert en of je kunt overstappen zonder opnieuw te beginnen. Vervang niet alles tegelijk; breng eerst je kritieke afhankelijkheden in kaart en houd keuzevrijheid.”
Reageren?
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.